The Latin inscription is located in the pronaos of the temple. The Ottoman Turkish translation was made by Giovanni Leonardi, a pharmacist from Ankara, based on the Latin text. The text following the Ottoman Turkish version, enclosed in parentheses, is a simplified version prepared by E. Sökmen Adalı. The most up-to-date version of the Latin inscription was prepared by Professor S. Mitchell. The relevant translation has been included here with his permission from the following book: Mitchell, S., D. French. 2012. Inscriptions of Ancyra, The Greek and Latin Inscriptions of Ankara (Ancyra), Vol. I. From Augustus to the End of the Third Century AD (Vestigia Band 62; Kommission für Alte Geschichte und Epigraphik des Deutschen Archäologischen Instituts; Verlag C. H. Beck, München). The English translation of the Latin text is shared with the permission of Professor A. Cooley: A. E. Cooley 2009. Res Gestae Divi Augusti: Text, Translation, and Commentary, Cambridge University Press.
Column 1
Below is a copy of the achievements of the deified Augustus, by which he made the world subject to the rule of the Roman people, and of the expenses which he incurred for the state and people of Rome, as inscribed upon two bronze columns which have been set up at Rome.
1. 1.Aged nineteen years old, I mustered an army at my personal decision and at my personal expense, and with it I liberated the state, which had been oppressed by a despotic faction. 2. For this reason the senate passed honorific decrees admitting me to its body in the consulship of Gaius Pansa and Aulus Hirtius, at the same time giving me consular precedence in stating my opinion, and it gave me supreme command. 3. To prevent the state from suffering harm, it ordered me as propraetor to take precautions together with the consuls. 4. In this same year, moreover, the people appointed me consul, after both consuls had fallen in war, and triumvir for settling the state.
2. Those who killed my father I drove into exile by way of the courts of law, exacting retribution for their crime and afterwards I defeated them twice in battle while they were making war upon the state.
3. 1. I have often conducted wars by land and sea, civil and foreign, across the whole world, and as victor I was merciful to all citizens who asked for pardon. 2. As for foreign peoples, those whom I could safely pardon, I preferred to preserve than to destroy. 3. There have been roughly 500,000 Roman citizens under oath of allegiance to me. Considerably more than 300,000 of these I have settled in colonies or sent back to their towns after they had completed their terms of service, and to all of them I allotted pieces of land or else gave them money as the rewards for their service. 4. I have captured 600 ships excluding those smaller than triremes.
4. 1. Twice I have celebrated triumphal ovations and three times I have driven triumphal chariots and I have been hailed twenty-one times as victorious general, although the senate voted me more triumphs, from all of which I abstained. I deposited the laurel from my fasces in the Capitoline temple, in fulfilment of the vows which I had taken in each war. 2. On account of affairs successfully accomplished by land and sea by me or through my deputies under my auspices the senate fifty-five times decreed that thanksgiving should be offered to the immortal gods. Moreover the days during which thanksgiving has been offered by decree of the senate have amounted to 890. 3. In my triumphs nine kings or kings’ children have been led in front of my chariot. 4. I had been consul thirteen times at the time of writing, and I was the holder of tribunician power thirty-seven times.
5. 1. Even though the post of dictator was conferred upon me both when I was absent and when I was present by both people and senate in the consulship of Marcus Marcellus and Lucius Arruntius, I did not accept it. 2. I did not decline to manage the corn supply during a very severe grain shortage, and I administered it in such a way that within a few days I freed the entire community from pressing fear and danger through my expenditure and supervision. 3. When the consulship too was conferred upon me at that time for a year and in perpetuity, I did not accept it.
6. 1. In the consulship of Marcus Vinicius and Quintus Lucretius, and later of Publius Lentulus and Gnaeus Lentulus, and thirdly of Paullus Fabius Maximus and Quintus Tubero, even though the senate and people of Rome were in agreement that I should be appointed on my own as guardian of laws and customs with supreme power, I accepted no magistracy conferred upon me that contravened ancestral custom. 2. The things which the senate wanted to be accomplished by me at that time, I executed by virtue of my tribunician power, for which power I myself, of my own accord, five times demanded and received a colleague from the senate.
7. 1. I was one of the triumvirs for settling the state for ten consecutive years. 2. I have been the highest ranking member of the senate right until the very day on which I wrote this, for forty years. 3. I have been chief priest, augur, one of the Fifteen for conducting sacred rites, one of the Seven in charge of feasts, Arval brother, member of the fraternity of Titus, and fetial priest.
Octaviyano Agusdo bütün dünyayı Roma Devleti’nin altına zabt edip fütûhât ve ifrât masârıfla (zaferler ve harcamalarla) tutmuş olduğu işlerin zikridir ki bi-aynîhi Roma’da bakır tahta üzerinde yazılı duruyor. (Oktavianus Augustus’un bütün dünyayı Roma Devleti’nin hakimiyeti altına almak için kazandığı zaferler ve yaptığı harcamalarla ilgili işleri bildirmektedir ki, tıpkısı Roma’da bakır tahta üzerinde yazılı duruyor).
1. Yirmi yaşına girdiğimde mahsusen kendi masârıfımla kumandamın altında asker orduları topladım ve ittifâksızlığa harâb olmakta olan Repoplika hükûmetini selâmete çıkardım. Senato devleti re’yiyle Pansa ve Tiberiyo konsolosların vaktinde derece-i muʻazzam unvanına mazhar oldum. Ve praetor nasb olundum. Ve Repoplilik bana hükûmet bahş etti. Mezkûr Pansa ve Tiberiyo konsoloslarıyla müsâvî oldum. Sene-i mezbûrede senâtorlar ve cemaat beni kuvva-ı biteviye deyu denilen üçler hükûmetine taʻyîn eylediler. (Yirmi yaşıma girdiğimde kendi özel harcamamla komutanlığım altında ordu topladım ve anlaşmazlıklar nedeniyle yıkılmakta olan Cumhuriyet yönetimini refaha kavuşturdum. Senato’nun oyuyla Pansa ve Tiberius konsüllerinin zamanında en geniş yönetme yetkisine sahip oldum. Ve praetor tayin edildim. Ve Cumhuriyet yönetimi bana devleti yönetme yetkisi bahşetti. Adı geçen Pansa ve Tiberius’un konsüllerle denk oldum. Aynı yıl senatörler ve halk beni güçler birliği denilen üçler yönetimine seçtiler).
2. Ben dahi devleti devirmeye âmed edenleri kâffeten nizâmen menfi eyledim. Ve Repoplika’ya karşı cenk açanlardan intikam aldım. -Yazının burada iki üç mısra’ı kırılmış ve okunmaz- heyetinde bulunmuş olduğu… (Yönetime son vermeye gelenlerin hepsini ani bir şekilde kanuna uygun olarak sürgüne gönderdim. Ve Cumhuriyet’e karşı savaş açanlardan intikam aldım. -Yazının bu kısmında üç satır kırılmış olduğundan okunamamıştır- heyetinde yer alan…).
3. Berr ve bahirde (karada ve denizde) silahşör olanlara ve her tarafda baş kaldırıp sancak çekenlere galebe eyledim (yendim). Ve fâtih oldum. Afv niyâz edenlere afv ettim. Ve müddet-i medîde (uzun zamandır) vatanlarından kaçkın olanlara afv-ı umûmî ile afv ettim. Onları öldürmekten ise afvınla saklamayı evlâ saydım. Onlar ki Roma hemşireleri idiler. Elli bin kişi[1] kadarı bana sadakat yemini icrâ ettiler. Ben onlardan bin dokuz yüzden ziyâdelerini[2] vatanlarına yolladım. Harcırâhlarını vererek ve onların kâffesine (hepsine) de tarla düğün yahut bedeline akçe verdim. Kendi akçem ile altı yüz geniş gemi aldım. Sair üç direklilerden mâʻadâ. (Karada ve denizde silah erlerine ve her tarafta baş kaldırıp isyan edenleri yendim. Ve fatih oldum. Af dileyenleri affettim. Ve uzun zamandır vatanlarından kaçak yaşayanlar için genel af ilan ederek onları da affettim. Onları öldürmektense affederek korumayı tercih ettim. Onlar ki Romalı yurttaşlardı. Bunlar elli bin kişi kadardı ve bana sadakat yemini ettiler. Ben onlardan bin dokuz yüzden biraz fazlasını vatanlarına yolladım. Harcirahlarını vererek ve onların hepsine de arazi ya da arazi bedeli kadar para verdim. Kendi paramla altı yüz geniş gemi aldım. Üç sıra kürekli olanlardan).
4. İki defa fâtih olarak girdim şehre yürüyerek, üç defada araba ile. Ol vakit Gazi? tesmiye olundum. Her bir defasında imparator unvanına mazhar oldum. Senato bana çok defa bana alaylar tahsis etti ise ben memnuniyetimi beyân ederek meks ettim. Ve o kadar defʻa da defne çelengi bıraktım Kamp-ı düveliyeye, her cenklerde. Repoplik için Allahlara yalvarır dua sunar idim ki, ya kendi kumandamın altında yaşar askerlerimin hükmünün altında benim uğruma ve ikbâlime gerek denizde ve gerek karada başlamış olduğum her bir cengin âsân (kolay) gitmesinde. devlet için istediğim ahdleri Allahlara sunulduktan geri senato elli beş defa dualar ve hamd u senâlar okunmasına emr eyledi. (İki defa fatih olarak şehre yürüyerek, üç defa da arabayla girdim. O zaman gazi olarak adlandırıldım. Her bir defasında imparator unvanına eriştim. Senato benim adıma birçok kez alaylar yapılmasını kararlaştırdıysa da ben bu karardan memnun olduğumu ifade ederek kabul etmedim. Ve aynı biçimde Capitolium’a defne çelengi bıraktım, her savaşta. Cumhuriyet için Tanrılara yalvarır ve dualar ederdim, tarafımdan ya da askerlerim tarafından benim için denizde ve karada başlattığım her savaşın kolay ilerlermesinde. Tanrılara, Devlet için and ettiğim işlerin olması için Senato elli beş kez tanrılara dualar, şükür ve övgüler yapılmasına karar verdi).
-Burada bir sıra dahi noksandır.-
On dokuz defa konsolosluk mesnedine geçtim.
… Mesned-i celîlesine…
-Burada da bir sıra eksiktir-.
(-Yazıtta bu kısım eksiktir.-
On dokuz defa konsüllük makamına eriştim.
… Yüksek makamına…
-Burada da bir sıra eksiktir).
Column 2
8. 1. I increased the number of patricians by command of the people and senate when consul for the fifth time [29 BC]. 2. I revised the membership of the senate three times, and in my sixth consulship [28 BC] I conducted a census of the population with Marcus Agrippa as my colleague. I performed the ceremony of purification forty-two years after the last one; in this census 4,063,000 individual Roman citizens were registered. 3. Then for a second time I conducted a census on my own with consular power in the consulship of Gaius Censorinus and Gaius Asinius [8 BC]; in this census were registered 4,233,000 individual Roman citizens. 4. And for a third time I conducted a census with consular power with Tiberius Caesar my son as colleague in the consulship of Sextus Pompeius and Sextus Appuleius [AD 14]; in this census were registered 4,937,000 individual Roman citizens. 5. By means of new laws brought in under my sponsorship I revived many exemplary ancestral practices which were by then dying out in our generation, and I myself handed down to later generations exemplary practices for them to imitate.
9.1. The senate decreed that vows for my good health be performed by consuls and priests every four years. In accordance with these vows, games have often been celebrated in my lifetime, sometimes by the four most eminent colleges of priests and sometimes by the consuls. 2. Moreover all citizens in private and as a municipality have, with one accord, repeatedly offered prayers for my good health at all public feasts.
10.1. My name was incorporated into the hymn of the Salii by decree of the senate, and it was ratified by law that I should be permanently sacrosanct and that I should hold tribunician power for as long as I live. 2. I rejected the idea that I should become chief priest as a replacement for my colleague during his lifetime, even though the people were offering me this priesthood, which my father had held. After several years, on the eventual death of the man who had taken the opportunity of civil unrest to appropriate it, I did accept this priesthood; from the whole of Italy a crowd, such as it is said had never before this time been at Rome, flooded together for my election, in the consulship of Publius Sulpicius and Gaius Valgius [12 BC].
11. The senate consecrated the altar of Fortune the Home-Bringer in front of the temple of Honour and Virtue at the Capena Gate in thanks for my return, and ordered the priests and Vestal Virgins to perform an annual sacrifice there on the day [12 October] on which, in the consulship of Quintus Lucretius and Marcus Vinicius [19 BC], I had returned to the city from Syria, and it named the day Augustalia after me.
12. 1. In accordance with a resolution of the senate, some of the praetors and tribunes of the people with the consul Quintus Lucretius and leading men were sent to Campania to meet me; this honour has been decreed for no one except me up to this time. 2. When I returned to Rome from Spain and Gaul, having settled affairs successfully in these provinces, in the consulship of Tiberius Nero and Publius Quinctilius [13 BC], the senate decreed that an altar of Augustan Peace should be consecrated in thanks for my return on the field of Mars, and ordered magistrates and priests and Vestal Virgins to perform an annual sacrifice there.
13. Our ancestors wanted Janus Quirinus to be closed when peace had been achieved by victories on land and sea throughout the whole empire of the Roman people; whereas, before I was born, it is recorded as having been closed twice in all from the foundation of the city, the senate decreed it should be closed three times when I was leader.
14. 1.My sons, whom fortune snatched away from me when young men, Gaius and Lucius Caesars
8. Ne zaman ki konsolosu öğütlenmiş idim, ahâlînin izniyle petrusiyoların sayısını arttırdım. Ve senâto olarak üç defʻa senatörler öğütledim. Ve altıncı defa konsolos olduğumda arkadaşım (Mim) Agribpa oldu, kırk seneden şehir ahâlîsini hesaba aldırdım. Emrinde Romalu olarak dört milyon altmış üç bin baş kişi sayıldı. –Eksiktir, defa bir sıra noksandır. Çen Surinor ve Asinyo konsolosların vaktinde tekrar kendi başıma saydırdım. Cemʻîyet ol vakit dört milyon iki yüz otuz üç bin baş Romalu çıktı. Konsolosluk hükümeti elimde iken Çezarın refâkatiyle üçüncü defa saydım. Refiklerim, Sestiyuponyus, Sestiyuapoliyu, vakitlerinde Roma cemaati olarak kişi bulundu dört milyon doksan yedi bin. Yeniden nizâmlar kanunlar koyarak ecdâdlarımızın geçmiş eskimiş gayretlerini tecdîd eyledim ki hemen hemen zihinlerden çıkıp unutulmak üzere olan dedelerimizin emr-i zenklerini (?) âleme ibrâz ve iʻlân eyleyüp onlara emsâl olmadığı fermânlarım ile te’kîd eyledim. Kâhinlerin ve zabitlerin azamet ve istirâhat ve rütbelerini müşerref eyledim. Ahâlîye türlü niʻmetler ile tezyin eyledim. Kâffetten müzeyyen kıldım. (Konsüllüğüm sırasında halkın izniyle soyluların sayısını arttırdım. Ve senatör olarak üç kez senato seçimi yaptım. Ve altıncı defa konsül olduğumda arkadaşım M. Agrippa oldu, kırk yılın ardından şehir halkına yönelik nüfus sayımı yaptırdım. Yönetimim altında dört milyon altmış üç bin Romalı sayıldı. –Eksiktir, yazıtta bir sıra noksandır- Censorinus ve Asinius’un konsüllükleri sırasında tekrar yalnız başıma bir sayım yaptırdım. Bu sayımda dört milyon iki yüz otuz üç bin Romalı yurttaş çıktı. Konsüllük yetkisi elimdeyken (Tiberius) Caesar ile birlikte çalışma arkadaşlarım Sextius Pompeius ve Sextius Appuleius’un zamanında (konsüllükleri sırasında) üçüncü defa saydım ve dört milyon doksan yedi bin kişi bulundu. Yeni yasalar yaparak atalarımın neredeyse unutulmak, dimağlardan silinmek üzere olan eskimiş geleneklerini yeniden canlandırdım, Roma halkına, onlara özenmeye emrettim. Kahinlerin ve zabitlerin konumlarını ve koşullarını iyileştirdim. Toplumu birçok iyiliklerle donattım. Hepsini iyilikle ve güzellikle bezedim).
9. Bi’l-mukâbele senatoda emr buyurdum ki dört büyük azamlar (?) ve rahipler bütün İtalya ve cemîʻ cihânın puthânelerinde dualar okunsun. (Senatoda en yüksek dört büyük rahipler (derneği) tarafından bütün İtalya ve tüm dünya tapınaklarında dualar okunmasını buyurdum).
10. Benim sıhhat ve afiyetim için ve benim medhiyyem için bir büyük kağıt şiir yazıldı. Aziz mübârek saʻâdetlu unvanlarına nâil oldum. Bunlardan mâʻada on birinci konsolosluğumda Pizyo’nun …defa ki konsolosluğunda cemaat bana kayd-ı hayât ile tiribinyo hükümetini verdiler ve birkaç sene sonra pizyana olup ki pederim Çulyuçe zarın vefatından sonra rahiplik etmişti. Sulpiçiyo ve Valçiyo konsolosların vaktinde Roma’da hiçbir vakit emsâli sebkat etmemiş bir tarzla bütün şehirler ve bütün İtalya bu rahiblik mesned-i celîlesini bana takdim ettiler. (Benim sağlık ve selametim için ve adıma düzülen övgülere ilahilerde yer verildi. Aziz, kutsal ve Tanrı katında mutluluğa erişmiş kişi ünvanlarına sahip oldum. Bunlardan başka on birinci konsüllüğümde Pizyo’nun… konsüllüğünde halk bana hayat boyu tribünlük yetkisini verdi ve birkaç sene sonra, babam Iulius’un elinde olan pontifex maximus ünvanı onun vefatından sonra bana veriliyordu. Culbicius ve Valgius’ün konsüllükleri sırasında Roma’da hiçbir zaman örneği görülmemiş bir şekilde bütün şehirler ve bütün İtalya bu rahiplik yüce makamını bana takdim ettiler).
11. Denizin öbür tarafında olan eyâletlerden sağ ve sâlim geldiğim için senatolar Kapena Kapusu’nda izzet ve fazilet puthanesine yakın İkbal Mihrâbını takdîs ettiler. Şöyle ki râhipler ve kâhinler her sene benim saadetim için bu takdis-i tecdîd etsunler ve şehre girdiğim gün için emr ettiğim nusret mıtrak seyrü temâşa donanmaları olunsun. (Deniz’in öbür tarafında yer alan eyaletlerden sağ salim döndüğüm için Senato dönüşümü kutlamak üzere Porta Capena’daki Onur ve Erdem Tapınağı’na yakın Yazgı Sunağı’nı kutsadılar. Rahipler ve kahinler her yıl şehre girdiğim günün yıl dönümlerini kutsal kılsınlar ve emir verdiğim donanma oyunları oynansın).
12. İspanya’da Fransa’da olan fütûhâtlarım için Tiberyo Neron’nun Publiyu Kuentiyo’yu konsüllüğünde Bahş Mihrâbı’nı benim salimen avdetim için takdis ettirdi senato Kampo Marsiyor’daki. Rahipler ve kâhinler benim sağlığım için senevi kurban sunulsun diye emr olundu. (İspanya’da, Fransa’da kazandığım zaferler için Tiberius Nero ile Publius Quintilius konsüllükleri zamanında Campus Martius’taki Bahş Sunağı’nı sağ salim dönüşüm onuruna takdis ettirdi. Rahiplerin ve kahinlerin benim sağlığım için her yıl kurban kesmeleri buyruldu).
13. Madem ki Roma devletinin kudretiyle berr ve bahre sulh olundu, ve nice ki nakl olunur. Roma yapılalı benden evvel Kuirripi’nin kapusu iki defa kapanmıştı. Senato benim vaktimde üçüncü defʻa kapattırdı. (Her ne zaman Roma Devleti gücüyle karada ve denizde barış tesis ederse ki bu eskiden beri dile getirilir, Roma kuruluşundan beri benden önce Ianus Quirinus Tapınağı kapısı iki defa kapanmıştı. Senato benim başkanlığımda üçüncü defa kapattırdı).
14. 1. Benim nazlı evlâdlarımı ki aks-i bahş onları elimden kaptı. Onlardan Gayyo ve Luçyus
Column 3
14. (Continues)… as an honour to me, both the senate and the people of Rome appointed as consuls when they were fifteen years old, so that after five years they might enter upon the office of consul. And it voted that they should be members of the senate from the day on which they were led down into the forum. 2. Moreover the Roman equestrians all together hailed each of them as leader of the youth, and honoured them with silver shields and spears.
15.1. To the members of the Roman plebs I paid 300 sesterces each in accordance with my father’s will, and in my own name I gave 400 sesterces out of the plunder from warfare when I was consul for the fifth time [29 BC], and also a second time in my tenth consulship [24 BC] out of my personal assets I paid out 400 sesterces each as a handout, and as consul for the eleventh time [23 BC] I bought up grain as a private individual and distributed twelve grain rations, and in my twelfth year of tribunician power [12 BC] I gave 400 sesterces each for a third time. These handouts of mine never reached fewer than 250.000 men. 2. In my eighteenth year of tribunician power, as consul for the twelfth time [5 BC], I gave 60 denarii each to 320.000 of the urban plebs. 3. And as consul for the fifth time [29 BC] I gave to the colonists who had been my soldiers 1.000 sesterces each out of plunder; about 120,000 men in the colonies received this handout to mark my triumphs. 4. As consul for the thirteenth time [2 BC] I gave 60 denarii each to the commoners who at that time were in receipt of public grain; these were a few more than 200.000 men.
16. 1. I paid money to municipalities for the lands which in my fourth consulship [30 BC] and later in the consulship of Marcus Crassus and Gnaeus Lentulus Augur [14 BC] I allotted to soldiers; the total amount which I paid was about 600.000.000 sesterces for Italian estates, and about 260.000.000 for land in the provinces. I was the first and only one to have done this of all those who have settled colonies of soldiers in Italy or in the provinces, as far as people living in my era recall. 2. And later, in the consulship of Tiberius Nero and Gnaeus Piso [7 BC] and again in the consulship of Gaius Antistius and Decimus Laelius [6 BC] and in the consulship of Gaius Calvisius and Lucius Pasienus [4 BC], and in the consulship of Lucius Lentulus and Marcus Messalla [3 BC], and in the consulship of Lucius Caninius and Quintus Fabricius [2 BC], I paid cash rewards in full to the soldiers whom I settled in their own municipalities once they had completed their terms of service; for this purpose I paid out about 400.000.000 sesterces.
17. 1. Four times I assisted the treasury with my own money, transferring 150.000.000 sesterces to those who were in charge of the treasury. 2. And in the consulship of Marcus Lepidus and Lucius Arruntius [AD 6], I transferred 170.000.000 sesterces out of my personal assets into the military treasury, which was established on my advice, and from which rewards were given to soldiers who had completed twenty or more years of service.
18. From the year in which Gnaeus and Publius Lentulus were consuls [18 BC], whenever public revenues were lacking, I gave out distributions of grain and money from my own granary and assets, sometimes to 100,000 men, sometimes to many more.
14. Benim nazlı evlâdlarımı ki aks-i bahş onları elimden kaptı. Onlardan Gayyo ve Luçyus ikisinde kendi konsolosluğumda divâna götürdükten sonra benim izzetim için senatörü Roma cemaati on beşer yaşında iken daha onları konsüllüğe seçti ki beş sene sonra o hüküme vâsıl olsunlar deyu. Ve Divâne girdikleri günden senato emr etti ki ale’seviye konsoloslar ki beraber rütbede olsunlar. Ve bütün Roma’nın beyzadeleri onların ikisine de parma nâm kalkan ve hahdis nâm gümüş bastonlar ile izzetleyüp çocukların yeni tesmiye kıldılar. (Benim sevgili oğullarım ki kötü kader onları elimden aldı. Onlardan Gaius ve Lucius, benim konsüllüğümde Senato ve Roma halkı ikisini de beni onurlandırmak üzere on beş yaşındalarken konsül seçti, beş yıl sonra devlet yönetimine erişebilsinler diye. Ve meclise girdikleri günden sonra Senato’nun emriyle, diğer konsüllerle eşit derecede olmaları karar altına alındı. Aynı zamanda bütün Roma’nın ileri gelenleri onlara gümüş kalkanlar ve gümüş mızraklar (hediye ederek) ile kıymet gösterip gençliğin önderleri olarak selamladılar).
15. Roma’nın fukara takımına adam başına üç yüz sestersiyu saydım pederimin vasiyeti mucebince ve benim ismim ile dört yüz sestersiyu verdim cenklerin hâsılâtından beşinci ve onuncu konsüllüğümde pederimin malından dört yüz sestersiyu her adam başına ihsân eyledim. Ve on birinci defasında dört yüz on ikilik sestersiyu ihsân eyledim. Hemen iki yüz elli bin kişiye on sekizinci konsüllüğümde ve on ikinci defasında şehrî olarak üç yüz yirmi bin fukaralara her adam başına altmışer dinar verdim. Asker zabitlerine ve beşinci konsüllüğümde adam başına ayrı ayrı biner dinar verdim ki bu fütûhât, bahşişimi kabul etmişti yüz yirmi bin kişi. On üçüncü konsüllüğümde de altmışer dinar vermiştim. Ve ahâlî-i umûmî buğday ihsânımı kabul ettiler. Yirmi bin kişi var idi. (Roma’nın fakir ahalisinin (pleblerinin) her birine üç yüz sestertius verdim babamın vasiyetine uyarak ve savaş ganimetlerinden beşinci ve onuncu konsüllüğüm sırasında kendi adıma dört yüz sestertius verdim, babamın malından dört yüz sestertius her kişi başına bağışladım. Ve on birinci konsüllüğümde dört yüz on ikilik sestertius bağışladım. İki yüz elli bin kişiye on sekizinci konsüllüğüm sırasında ve on ikinci defasında (konsüllüğümün) aylık olarak üç yüz yirmi bin fakirin her birine altmışar dinar verdim. Subaylara beşinci konsüllüğümde zaferlerden (kazandığım ganimet) kişi başına biner dinar verdim ki yüz yirmi bin kişiydi. On üçüncü konsüllüğümde de altmışar dinar vermiştim. Halka buğday bağışında bulundum, sayısı yirmi bin kişi vardı).
16.Belki de ziyade o çift çubuk için ihsânım olan tarlalar ki dördüncü konsüllüğümde idi. Ve mu’ahharen Krassiyu ve Lentolo konsüllerin vaktinde yeniden fal (?) sorarak saydım ahâlîye altı bin sestersiyuda askerî takımına bu akçe, vergiden toplanup yirmi altı bin dinar da eyalet-i çift (…) verdim. İtalya ve eyâletlerine asker bölükleri sevk edenlerin içinde bu yolu icraya koyan ilk ve yalnız ben oldum. Benim asrımın zikri için ve ondan sonra Tiberiyo Neron ve Piso ve dahi Antoniyo ve Luciyo konsüller iken ve Kaloyeziyo ve Parosdino ve Lentolo ve Massalinyu ve dahi Kanunya Kaperçiyu konsüllerin vaktinde askerlik müddetini tekmîl eyleyip kendi vatanlarına yolladığım askerlere ücret verdim ki malı bana ancak ancak altı bin büyük sesterisiyuya mal olmadı bile. (Dördüncü konsüllüğümde çiftçilik için tarlalar bağışladım. Sonradan Crassus ve Lentulus’un konsüllükleri sırasında yeniden ahaliye altı bin sestertius ve asker takımına bir miktar, eyalet torakları için yirmi altı bin dinar da vergiden toplayıp ödedim. İtalya ve eyaletlerine askeri birlikler gönderenler arasında yalnızca ben ilk kez olarak icra eden oldum. Benim dönemimde ve sonradan Tiberius Nero ile Piso ve Antistius ile Laelius konsüllüğünde ve Caluisius ve Pasienus ve Lentulus ve Mesalla ve Canius Kaperçiyu (Fabricius) konsüllerinin zamanında askerlik hizmetini bitiren askerleri kendi vatanlarına gönderirken ücret ödedim, bu ödeme bana altı bin büyük sestertius’dan daha ucuza mal oldu).
17. Dört defa kesemden hazineye dayattım. Öyle ki on bin beş yüz sestersiyu var idi onda ea (?) milyon. Davro Nesyofo (?) konsüllerin vaktinde cenk hazinesine ve askere tevcih olunsun deyu benim zeʻamımla hâsıl ettiğim akçeden yirmilik ulufeye şayeste olup askerlik müddetini hitâm edenlere bin yedi yüz sestersiyu koydum. (Dört kez hazineye kendi kesemden nakdi yardımda bulundum. On bin beş yüz sestertius ea (?) milyon vardı. Davro Nesfoyo konsüllerin zamanında savaş hazinesine ve askeri onurlandırmak üzere kendi hırsımla elde ettiğim paradan yirmilik ulufeye layık olan ve askerlik süresini tamamlayanlara bin yedi yüz sestertius yatırdım).
18. Tiberiyo Çezârın ve benim ismimle Flavidiyo Erraniyo (?)ve dahi Lentolo konsoloslukları sene kaçan ki ale’s-seviye buğday mahzenleri boşalttılarsa ben kendi gemilerimden (?) yüz bin kişiye buğday verdim akçe yerine. (Tiberius Caesar ve benim adımla Flavidiyo Erraniyo (?) ve Lentulus’un konsül oldukları yıldan sonra buğday mahzenleri boşaldığında aynı oranda kendi gemilerimden (tarlalarımdan ?) yüz bin kişiye buğday verdim para yerine).
Column 4
19. 1. I built the senate house and the chalcidicum adjacent to it, and the temple of Apollo on the Palatine with its porticoes, the temple of deified Julius, the lupercal, the portico near the Flaminian Circus, which I allowed to be called Octavian after the name of the man who had built an earlier one on the same foundation, the pulvinar at the Circus Maximus, 2. The temples on the Capitol of Jupiter Feretrius and of Jupiter the Thunderer, the temple of Quirinus, the temples of Minerva and of Queen Juno and of Jupiter Libertas on the Aventine, the temple of the Lares at the top of the Sacred Way, the temple of the Penates on the Velia, the temple of Youth and the temple of the Great Mother on the Palatine.
20. 1. I restored the Capitoline temple and theatre of Pompey, incurring great expense for both buildings, without inscribing my name anywhere on them. 2. I restored aqueduct channels in several places which were collapsing through old age, and I doubled the capacity of the aqueduct which is called Marcian by introducing a new spring into its channel. 3. I completed the Julian forum and the basilica which was between the temple of Castor and the temple of Saturn, building projects which had been started and almost finished by my father, and I started work on the same basilica under an inscription in the name of my sons, after it had been destroyed by fire, expanded its site, and, if I do not complete it in my lifetime, I have ordered it to be completed by my heirs. 4. I restored eighty two temples of the gods in the city as consul for the sixth time [28 BC], in accordance with a resolution of the senate, and I neglected none which needed repair at this time. 5. In my seventh consulship [27 BC] I paved the Flaminian Way from the city to Ariminum and all the bridges expect the Mulvian and Minucian.
21. 1. On private ground I built from plunder the temple of Mars the Avenger and the Augustan forum. I built the theatre which was in the name of my son-in-law Marcus Marcellus near the temple of Apollo on ground mostly bought from private individuals. 2. I consecrated gifts out of plunder in the Capitoline temple, and in the temple of the deified Julius, and in the temple of Apollo, and in the temple of Vesta, and in the temple of Mars the Avenger, which cost me about 100,000,000 sesterces. 3. I remitted 35,000 pounds of crown-gold which the municipalities and colonies of Italy contributed for my triumphs in my fifth consulship [29 BC], and later, every time that I was hailed as victorious general, I refused crown-gold even though the municipalities and colonies decreed it just as generously as they had done before.
22. 1. Three times I gave gladiatorial games in my own name and five times in the name of my sons or grandsons; about 10,000 men fought in the arena in these shows. Twice in my own name I presented to the people a spectacle of athletes summoned from every place and three times in the name of my grandson. 2. I provided games in my own name four times, and also on behalf of other magistrates twenty-three times. On behalf of the college of the Fifteen as master of the college with Marcus Agrippa as my colleague I provided centennial games in the consulship of Gaius Furnius and Gaius Silanus [17 BC]. In my thirteenth consulship [2 BC], I was the first to provide games of Mars, which after this time from then on in succeeding years the consuls provided in accordance with senatorial decree and by law. 3. I gave to the people hunting shows of African wild beasts in my own name or in the name of my sons and grandsons in the circus or forum or amphitheatre twenty-six times; in these around 3,500 beasts were killed.
23. I gave to the people the spectacle of a naval battle, in the place on the other side of the Tiber which is now the grove of the Caesars, after a site 1,800 feet in length, 1,200 in width had been excavated; on it thirty warships, with three or two banks of oars, and even more of smaller size, fought against each other; in these fleets about 3,000 men fought, besides the rowers.
24. 1. As victor, I replaced in the temples of all the cities in the province of Asia the ornaments which the man against whom I had waged war had held in his private possession after plundering the temples. 2. The eighty or so statues made of silver, depicting me on foot, on horseback, and in a four-horse chariot, which stood in the city, I myself removed, and from the money realized I placed golden gifts in the temple of Apollo in my name and in the name of those who had honoured me with the statues.
19. Burada haylice bir eksik yedi sekiz on sıra kadar- Divanı ve orada olan sağ taraftan kapalı yeri Apollon Allahın puthânesini sofasıyla beraber saray kurbunda (yakınında) kümbeti yaptırttım. Yolyos Allahın puthânesini, Falminya amfi tiyatrosunda Yuperkal tesmiye olunan sofasıyla birlikte onun ismiyle müsemmâ olmasını murâd eyledim. Maksimo temâşâgâhında ilk Oktavyano putlarının birini o mahalde Pompeyo (?) kendisi yaptırmış idi. Kampidolyo da fütûhât Allahı Yuris’in yıldırım çıkan Aramast’ın (?) Foirito’nun Minerva ve Cunon’a Cenuna Silkan’ın, ve azadlık Allahı Vesta ve Marta’nın Aventinyo Dağı‘nın üzerine tempiyolarını yaptım. Sakravo tesmiye olunan mahalde Pinati Allahların puthanelerini inşâ eyledim. (Bu kısımda yedi, sekiz, on sıra kadar eksik bulunmaktadır- Forumu ve sağ taraftan kapalı yeri revaklarıyla beraber Apollon Tapınağı’nı, saray yakınındaki kümbeti yaptırttım. Tanrı Iulius‘un Tapınağı’nı, Flaminius amphitiyatrosunda Luperkal adıyla bilinen portikoyu onun ismi ile anılmasına izin verdim. Maximus seyir yerinde ilk Oktavianus heykellerinden birini burada Pompeyo yaptırmıştı. Capitolium’da Zafer Tanrısı Iuppiter’in, yıldırım çakan Aramast’ın (?) Feretrius’un Minerva ve Iuno’na Cenuna Silkan’ın, ve Özgürlük Tanrısı Vesta ve Mars’ın Aventiyo Dağı’nın üzerinde bulunan tapınaklarını yaptım. Via Sacra olarak bilinen mahalde Penates Tanrılarının tapınaklarını inşa ettirdim).
20. İki tiyatroları dahi yeniledim ki bunlar büyük masarıf demektir, benim ismimi o binaların üzerinde zikrini etmeyerek. Çok yerlerde harâb olmuş su millerini yeniledim. Marçaya tesmiye olunan suyu iki kat eyledim. Ve onun kenarına bir çeşme daha zamm eyledim. Pederimden el vurulup başlanılan Yulyus’un Divanı‘nı, Bazilikayı ki Kastorun ve Satorino’nun hanesinin içindedir tekmîl eyledim. Ve o bazilikayı ki yangından yanmış idi, arâzîsini büyüterek evladlarımın ismine hibe eyledim. Eğer sağ olmazsa da ölürsem mirâshorlarımın eliyle o binanın tekmîl olunmasını emr eyledim. Seksen iki tane puthâne yeniledim Roma’da senatorların eliyle altıncı konsüllüğümde eski deyu hiç birisini bırakmadım. Yedinci konsüllüğümde başkalarından bırakılan Flaminya tesmiye olunan yolu kendi akçem ile istihkâm ve metânet vermeye el vurdum. (Büyük masraflar yaparak iki tiyatro yeniledim, bu binalar üzerine adımı yazdırmadım. Birçok yerde eskimiş olan su değirmenlerini yeniledim. Marcius adıyla anılan (kemerde) suyu iki katına çıkarttım. Ve onun kenarına bir çeşme (kaynak) daha ekledim. Babamın yapmaya başlamış olduğu Iulius Forumu’nu, Castor ve Saturnus’un Tapınakları‘nın olduğu yerdeki bazilikayı tamamladım. Bu bazilika yangın geçirmişti, arazisini genişleterek çocuklarımın isimleriyle anılması için bağışladım. Eğer yaşarken bitiremezsem varislerimin tamamlamasını emrettim. Altıncı konsüllüğüm sırasında Roma’da senatörlerin buyruğuyla seksen iki tane tapınak yeniledim, hiçbirisini eski olarak bırakmadım. Yedinci konsüllüğüm sırasında Flaminius adıyla anılan yolu kendi param ile sağlamlaştırdım).
21. Bazı kimesnelerden arâzisinin çok hisselerini satın alarak intikam Allahı Marta’nın puthanesini, Augusdo divanını Apollon puthanesi önünde olan tiyatroyu yaptım. Ayrı ayrı çok kimseler satın alınmış arazilerin üzerine güdeyim, (Ayın harfi) Marçello’nun ismine olsun deyu. Kampidolyo’ya Apollon’un hanesine ve Vestal bakirelerine intikam Allahı Marta’nın hanesine pişkeşler, hediyeler bıraktım. Bunların malı hemen bin altın sestersiyu oldular. Esirlere ve İtalya ordularına ki benim çenklerimde merdâne çenkleşup fütûhâtlarıma destgîr ve ilhâk olurlardı, otuz beş bin sestersiyu ihsân eyledim. Beşinci konsüllüğüm hengâmda ve ondan sonra kaç defa ki imparator ismiyle müşerref oldum ise hemşehrilerin iʻtâ eylediği na … (?) kabul eyledim. İtalya şehirlerinin ve ordularının emriyle nasıl ki akdemlerde böyle münâsib görürler idi. (Bazı kişilerin arazilerininin çoğu hisselerini satın alarak intikam (Ultor) tanrısı Mars’ın Tapınağı’nı, Augustus Forumu’nu Apollon Tapınağı önündeki tiyatroyu yaptım. Marcellus’un adına olması için ayrı ayrı çok kişiye ait olan arazilerileri satın aldım. Capitolium’a, Apollon Tapınağı’na, Vesta bakirelerine, intikam (Ultor) Tanrısı Mars Tapınağı’na hediyeler bıraktım. Bunlar bin altın sestertius ederdi. Esirlere ve benim savaşlarımda mertçe savaşarak zaferlerime katkı sağlayan İtalya ordularına otuz bin sestertius bağışladım. Beşinci konsüllüğüm zamanında ve ondan sonra her imparator olarak selamlanışımda hemşehrilerin bahşettiği (?) kabul etmedim. İtalya şehirleri ve orduları daha önceden böyle uygun görmüşlerdi).
22. Benim ismime ve beş defʻa evlâd ve torunlarımın ismine matrakçı oyunlarını icrâ ettirdim. Bunda on bin kadar pehlivan kişiler güleş ettiler. İki defa ve sonra benim has torunlarımın ismine o pehlivan çenklerini tiyatroya kodurttum. Dört defa benim ismime oyun icrâ ettirdim. Ve sair uzak mahallerde vefat etmiş olan zabitanlarımın ismine yirmi üç defa icrâ ettirttim. On beş kişilerin kolleciosuna yazıldım. O esnâfın zabiti olarak Akrippe ile Formiyo ve Silano konsolos iken sekulari tesmiye olunan yüz yıllık oyunu icrâ ettirdim. Beşinci defasında da vakit ve hitâm olduğu için Sibelatarın (?) hayrına mebni Afrika canvarlarının evine çıktım. Ve evi saydım. İhtimâm ile benim evlâd ve torunlarımın ismi olmasını yirmi altı defa dahi cemaatin amfitiyatro temâşâgâhında ve tiyatrosunda icrâ ettim ki bunlarda üç bin vahşi canavar öldüler. (Kendi adıma ve beş kez çocuklarım ve torunlarım adına gladiator oyunlrını düzenlettirdim. Bu oyunlarda on bin kadar güreşçi güreştiler. İki kez ve sonra benim torumlarım adına güreşçi savaşlarını tiyatroda gerçekleştirttim. Onbeşler Derneği’ne yazıldım. Burada Agrippa ile Furnius ve Silanus’un konsüllükleri sırasında saeclares adıyla anılan yüzyıl oyunlarını düzenledim. Beşinci defasında Sibetaların (?) hayrına binaen Afrika hayvanlarının evine çıktım (?). Ve evi saydım. Yirmi altı defa, halkın amphitiyatro seyir yerinde ve tiyatrosunda çocuklarım ve torumlarım adına vahşi hayvanlarla (gösteriler) yaptırdım, burada üç bin hayvan öldü).
23. Tiberi Nehri’nin öte tarafında donanma şenliği icrâ ettim Romalılara ki şimdi o mahalde Çezârın ormanlığı vardır. Uzunluğu bin sekiz yüz ayak ve eni bin iki yüz bu sahada üç çifte yerli ve dört çifte çekdirmelerimiz, küçük büyük birbirleriyle çatıştılar ve karıştılar bu donanmalarda filika kayıkçılardan maʻâda üç bin kadar kişi cenk eyledik. (Romalılar için Tiber Nehri’nin öte tarafında deniz savaşı gösterisi düzenledim ki şimdi o mahalde Caesar’ın Ormanlığı bulunmaktadır. Bin sekiz yüz ayak uzunluğunda ve bin iki yüz ayak genişliğindeki bu sahada üç çifte kürekli ve dört çifte kadırgalarımız ile küçük büyük (gemi) birbirleri ile savaştılar, bu donanmalarda filika kayıkçılardan başka üç bin kadar kişi savaştık).
24. Asya ve Akheyo’nun fatihi olarak kaffe-i şehirlerin puthanelerine (…)bırakdım. Benim bıraktığım kişiler bunları yağma ve talan ederek elan hıfzlarında idir ki (şu an saklıdır ki) mahsusen saklamış idiler. Benim gerek ayak üzerinde ve gerek at üzerinde ve gerek dört atlı fayton üzerinde altından yapılmış astanolarım (?) yüz yirmi tane kadar idiler, onları ben kendim kaldırttırdım. Ve hasıl olan akçesinden Apollon Allahın hanesine altından hediyeler takdim eyledim. (Asya ve Yunanistan ‘ın fatihi olarak tüm şehirlerin tapınaklarına (…) bıraktım. Benim bıraktığım kişiler bunları yağma ve talan ederek kendi mahiyetlerinde saklamışlardı. Benim ayakta ve at üzerinde ve dört atlı fayton (savaş arabası) üzerinde altından yapılmış astanomlarımı (? heykellerim) yüz yirmi kadardı, bunlardan elde edilen paradan Apollon Tanrı’nın Tapınağı’na altından hediyeler takdim ettim).
Column 5
25. 1. I brought the sea under control from pirates. In this war I handed back to their masters for punishment almost 30,000 captured slaves who had run away from their masters and taken up arms against the state. 2. The whole of Italy of its own accord swore an oath of allegiance to me and demanded me as its commander for the war in which I conquered at Actium. The Gallic and Spanish provinces, Africa, Sicily, and Sardinia swore the same oath of allegiance. 3. There were more than 700 senators who served under my standards at that time, among whom there were 83 who either before or afterwards up until the day on which these words were written were made consuls, and about 170 priests.
26. 1. I extended the territory of all those provinces of the Roman people which had neighbouring peoples who were not subject to our authority. 2. I brought under control the Gallic and Spanish provinces, and similarly Germany, where Ocean forms a boundary from Cadiz to the mouth of the River Elbe. 3. I brought the Alps under control from the region which is nearest to the Adriatic Sea as far as the Tyrrhenian Sea, but attacked no people unjustly. 4. My fleet navigated through Ocean from the mouth of the Rhine to the region of the rising sun as far as the territory of the Cimbri; no Roman before this time has ever approached this area by either land or sea, and the Cimbri and Charydes and Semnones and other German peoples of the same region sent envoys to request my friendship and that of the Roman people. 5. Under my command and auspices two armies were led at almost the same time into Aethiopia and the Arabia which is called Fortunate, and substantial enemy forces of both peoples were slaughtered in battle and many towns captured. The army reached into Aethiopia as far as the town of Nabata, to which Meroe is nearest. The army advanced into Arabia as far as the territory of the Sabaei to the town of Mariba.
27. 1. I added Egypt to the empire of the Roman people. 2. Although I could have made Greater Armenia a province, on the assassination of Artaxes its king, I preferred, in accordance with the example set by our ancestors, to hand this kingdom over to Tigranes, son of King Artavasdes, and also grandson of King Tigranes, through the agency of Tiberius Nero, who at the time was my stepson. And when the same people later revolted and rebelled, they were subdued through the agency of Gaius, my son, and I handed them over to King Ariobarzanes, son of Artabazus King of the Medes, for him to rule, and after his death to his son, Artavasdes; on his assassination, I sent into this kingdom Tigranes, who was descended from the Armenian royal family. 3. I regained all the provinces across the Adriatic Sea which slope down towards the east and Cyrene, which were at that stage mostly in the hands of kings, and previously Sicily and Sardinia which had been occupied at the time of the slave war.
28. 1. I settled colonies of soldiers in Africa, Sicily, Macedonia, both Spains, Achaea, Asia, Syria, Gallia Narbonensis, Pisidia. 2. Moreover Italy has twenty-eight colonies settled under my authority, which have been in my lifetime very busy and densely populated.
29. 1. I subdued the enemy and recovered from Spain and Gaul and from the Dalmatians several military standards which had been lost by other generals. 2. I compelled the Parthians to give back to me spoils and standards of three Roman armies and humbly to request the friendship of the Roman people. These standards moreover I deposited in the innermost sanctum which is in the temple of Mars the Avenger.
30. 1. The Pannonian peoples had never had an army of the Roman people come near them before I became leader. I made them subject to the rule of the Roman people, once they were subdued through the agency of Tiberius Nero, who at that time was my stepson and deputy, and I advanced the boundary of Illyricum to the bank of the river Danube. 2. An army of Dacians which crossed over onto this side of that river was conquered and overwhelmed under my auspices, and afterwards my army was led across the Danube and compelled the Dacian peoples to endure the commands of the Roman people.
31. 1. Embassies of kings from India were often sent to me, such as have not ever been seen before this time in the presence of any Roman general. 2. The Bastarnae sought our friendship through envoys, and the Scythians, and kings of the Sarmatians who are on both sides of the river Don, and the king of the Albanians and of the Hiberians and of the Medes.
25. Benim ve bana o resimleri yapanların isminin zikri için denize asker cemʻ ettim. Ve o cenklerde kendi ağalarından kaçan köleleri ve Repoplikaya karşı silah çekenlerine hemen otuz bin kadar kişi idiler tutup sahip teslîm eyledim ki müstehak oldukları cezaları versinler deyu. Benim emrime bütün İtalya kendi irâdâtıyla tabiʻ oldular bana, Repoblikanın zaferi için devletin Serdâr-ı Ekremi Amiral deyu yemin ettiler. Fransa, İspanya, Afrika, Sicilya, Sardunya, Illirya yemin ettiler dahi yedi yüzden ziyâde senatörler. Fenelos Kinelayo Sosyo konsolos iken bu şeyler oldu. -Burada bir çok kırılmış eksik- Önünde bu yazıldı, yüz yetmiş kadar. (Kendim ve benim tasvirlerimi yapanlar adına denizde savaştım. Ve bu savaşlarda kendi efendilerinden kaçan köleler ve Cumhuriyet’e karşı silaha sarılmış olan otuz bin kişiyi uygun oldukları şekilde cezalandırılmaları için sahiplerine teslim ettim. Benim buyruğum altına bütün İtalya kendi iradesiyle bana tabi oldu, Cumhuriyet’in zaferi için devletin başkomutanı olarak bana yemin ettiler. Fransa, İspanya, Afrika, Sicilya, Sardunya, İllirya da ve yedi yüzden çok senatör yemin etti. Fenelos Kinelayo Sosyo konsülken bunlar oldu. -Bu kısımda birçok yer kırıktır- öncesinde yazılan budur: yüz yetmiş kadar).
26. Roma eyaletlerimin bütün sınırdaş devletlerine daha bizim kumandalarımıza baş eğmiş değiller idi. Fransa’nın İspanya’nın eyâletlerini Roma’ya ilâve ettim. Okyanus’un Fadira Adası’ndan En Irmağı’nın Ellis çayının ağzından Veriçyo dair olan devletler Adriyatik bahrı kurbunda olanlara Toskana’ya tahsis eyledim. Hiçbir ahaliye nâ-hak yere çenk açmadım. Roma gemileri Tenso nehrinin ağzından güney doğu eyaletlerine değin ve dünyanın nâ-son uçlarına kadar gemi ile gittiler ta oraya kadar ki bundan evvel ne denizden ve ne de karadan Romalılardan bir kimse gitmemiş idi. Çenberiler Kanadiler, Semnonlar Çarmanikler sair her cemʻiyet Romalıların dostluğunu rica ettiler. Benim emrim ve muradım irâdetimle hemen bir anda ordular yürür idi, İtalya’da Arabistan’da Habeşiştan’da ki bu vakte kadar ne Romalılardan ne de sairlerden bir ordu görünmemiş idi. Oralarda -buralara bir çok kırık beş on yirmi sıra kadar (Roma eyaletlerimin sınırı olan devletlerinin hepsi henüz bizim komutamıza boyun eğmiş değillerdi. Fransa ve İspanya’nın eyaletlerini Roma’ya ekledim. Okyanus’un Gades Adası’ndan Ren Nehri’nin Ellis Çayı ağzından Veriçyo’da olan devletler Adriyatik Denizi yakınında olanları Toskana’ya tahsis ettim. Hiçbir halka haksız yere savaş açmadım. Roma gemileri Tenso Nehri’’nin ağzından güney doğu eyaletlerine kadar dünyanın sonsuz köşelerine kadar gittiler, bu zamana kadar ne denizden ne de karadan hiç bir Romalı gitmemişti. Cimbri, Charydes, Semnones, Germanikler diğer her toplum Romalılar’ın dostluğunu istediler. Buyruğum ve isteğimle hemen hemen aynı zamanda ordular İtalya’ya Arabistan’a Habeşiştan’a gönderilmişti ki bu zamana kadar ne Romalılar’da ne de diğerlerinde görülmemişti. Oralarda -bu kısımda bir çok yer kırıktır, beş, on yirmi sıra kadar-).
27. Mısır’ı Roma devleti altına aldım. Büyük Ermenistan’ı onun Ardaksiya padişahını katl ederek Roma’ya eyalet edebilir iken ecdâdlarımızın izine yürüyüp bu padişahlığı benim evladım Tiberyo’nun eliyle Tigraneş ordusuna vermeyi ulu saydım. Bu Tigran ki (…) Tigran’ın torunu idi. Bundan sonra o cemaat baş kaldırıp bana asi oldularsa Evladım Kayo’nun eliyle Mediler’in şahı Ardavast’ın evlâdı Aryobarzen’e verdim ki oraya kumanda etsin ve o öldükten sonra Ardavast’ın evlâdı Tigran ki Ermeniler’in padişah-ı silsilesinden idi. Devlete nasb ve taʻyîn eyledim. Bütün büyük Ermenistan, eyaletleri ve o eyaletleri ki Adriyatik bahrının gün doğusuna doğrudurlar vesair padişahlardan büyük hissesi zabt ve gasb olan mahalleri ve ondan evvel Sicilya’yı Sardunya’yı küçük bir çenkle ki başkasının elinde idiler aldım. (Mısır’ı Roma Devleti’ne kattım. Büyük Ermenistan Kralı Artaxes’in öldürülmesinden sonra Roma’ya eyalet durumuna getirebilecek iken atalarımın izinden yürüyüp evladım Tiberius’un aracılığıyla Tigranes ordusuna vermeyi uygun buldum. Bu Tigranes ki Tigranes’in torunu idi. Sonradan aynı halk başkaldırınca oğlum Gaius’un eliyle Medler’in kralı Artabazus’un oğlu Ariobarzanes’e oraya kumanda etmesi için verdim ve o öldükten sonra Artavasdes’in oğlu Tigranes ki Ermeni krallar soyundandı. Devletin başına tayin ettim. Bütün büyük Ermenistan, Adriyatik Denizi’nin gün doğusundan itibaren yer alan diğer kralların elinde bulunan eyaletleri ele geçirdim, daha evvel başkasının elinde olan Sicilya ve Sardunya’yı küçük bir savaş ile aldım).
-Az kırık-
28. Afrika’ya, Sicilya’ya, Maçidonya’ya, her iki İspanya’ya, Akhaya’ya, Assirya’ya, Fransa’ya, Narbunya’ya Pisidia’ya asker bölükleri irsâl eyledim. İtalya dahi benim sağlığımda şen ve abadan oldu. Yirmi sekiz ordusu vardı. -Haylice kırıkdır-. (Afrika’ya, Sicilya’ya Makedonya’ya her iki İspanya’ya, Achaia’ya, Suriye’ye, Fransa’ya, Narbonensis’e, Pisidia’ya asker bölükleri gönderdim. İtalya benim sağlığımda bayındır oldu. Yirmi sekiz ordusu vardı. -Çok miktarda kırık kısımdır-).
29. Ser-askerlerimin ayrı ayrı çenklerden aldıkları sancakları, düşmanı feth ederek almış olduğum sancaklar İspanya’dan Fransa’dan Dalmaçya’dan Partuslar’dan. Romalılardan Grasso vaktinde kapmış olup Roma ordusunu yağmalayan Kızılbaşlara iade ettirdikten geri benim Romalılar’ın dostluğunu dilemeye mecbur eyledim. Bi’l-mukâbele uç ordularını yağmaladıktan geri sancak ve o bayrakları intikam Allahı Marta’nın divanhânesinde ki halvethaneye kodum. (Komutanlarımın ayrı ayrı savaşlarda aldıkları askeri sancakları, düşmanı yendikten sonra aldığım sancaklar: İspanya’dan Fransa’dan, Dalmaçya’dan, Parthlar’dan. Roma ordusundan Grasso zamanında alınmış olan (sancakları) Kızılbaşlar’a iade ettirdikten sonra Romalılar’ın dostluğunu istemek zorunda bıraktım. Aynı şekilde uç ordulardan yağmalanan sancak ve bayrakları intikam tanrısı Mars Ultor’un Tapınağı’na koydum)
30. Macar cemaatine benden evvel hiçbir Roma ordusu galip gelmemişdi. Benim o ki evladım olan Tiberyona eliyle Roma hükûmmetine celb ettim. İllid’ya nın sınırını İstirya ırmağının kenarına kadar genişlettim. Ondan öte Daçyalılar’ın büyük ordusu benim dua ve niyâzım ile yer ile yeksân oldular. Ve benim ordularım İsdirya nehrini öteye geçip Daçyalılar’ı Roma kumandasına girmeye mecbur eylediler. (Pannonia halklarını benden önce hiçbir Roma ordusu yenememişti. Oğlum Tiberius aracılığıyla bu halkları Roma egemenliği altına aldım. Illyricum sınırlarını Tuna Nehri kenarına kadar genişlettim. Daçyalılar’ın büyük ordusu nehrin ötesinde benim dualarımla yok edildi. Ordularım Tuna Nehri’ni geçerek Daçyalılar’ı Roma kumandası altına girmeye mecbur bıraktılar).
31. Bana çok defʻa Hindistan padişahlarından elçiler geldiler dostluğumu dilediler ki bu ana değin hiçbir Roma hükümdarından bu şeyi arz etmiş değiller idi, Moskoflar Sarmatlar, İskitler, Normandiyalılar Tanaiyis’in ötesi ve berisinde olan şahlara Arnavutlar, Gürcüler, Çenberiler, Harkomanlar. (Bana Hindistan krallarından birçok kere elçiler geldi dostluğumu istediler ki şimdiye kadar hiçbir Roma hükümdarından bu yönde bir şey talep edilmiş değildi, (elçiler göndererek dostluk istediler) Moskoflar, Sarmatlar, İskitler, Normandiyalılar, Tanais’in her iki yanında olan krallar, Arnavutlar, Gürcüler, Harkomanlar).
Column 6
32. 1. Kings of the Parthians, namely Tiridates and later Phraates, son of King Phraates, Artavasdes King of the Medes, Artaxares of the Adiabenians, Dumnobellaunus and Tincomarus of the Britons, Maelo of the Sugambri, ?-rus of the Suebic Marcomanni fled for refuge to me as suppliants. 2. Phraates, son of Orodes, King of the Parthians, sent all his sons and grandsons into Italy to me, even though he had not been conquered in war, but asking for our friendship through pledging his children. 3. And while I have been leader very many other peoples have experienced the good faith of the Roman people; between them and the Roman people previously no embassies or exchange of friendship had existed.
33. From me the Parthian and Median peoples received kings, whom they had requested through envoys drawn from their leaders: the Parthians received Vonones, son of King Phraates, grandson of King Orodes, the Medes Ariobarzanes, son of King Artavazdes, grandson of King Ariobarzanes.
34. 1. In my sixth and seventh consulships [28–27 BC], after I had put an end to civil wars, although by everyone’s agreement I had power over everything, I transferred the state from my power into the control of the Roman senate and people. 2. For this service, I was named Augustus by senatorial decree, and the doorposts of my house were publicly clothed with laurels, and a civic crown was fastened above my doorway, and a golden shield was set up in the Julian senate house; through an inscription on this shield the fact was declared that the Roman senate and people were giving it to me because of my valour, clemency, justice, and piety. 3. After this time I excelled everyone in influence, but I had no more power than the others who were my colleagues in each magistracy.
35. 1. When I was holding my thirteenth consulship [2 BC], the senate and equestrian order and people of Rome all together hailed me as father of the fatherland, and decreed that this title should be inscribed in the forecourt of my house and in the Julian senate house and in the Augustan forum under the chariot, which was set up in my honour by senatorial decree. 2. When I wrote this I was in my seventy-sixth year [AD 13/14].
App. 1. The total amount of money which he gave either to the treasury or to the commoners of Rome or to discharged soldiers: 600,000,000 denarii.
App. 2. He built new works: the temples of Mars, Jupiter the Thunderer and Feretrius, Apollo, the deified Julius, Quirinus, Minerva, Queen Juno, Jupiter Libertas, the Lares, the Penates, Youth, the Great Mother; the lupercal, pulvinar at the Circus, senate house with the chalcidicum, Augustan forum, Julian basilica, theatre of Marcellus, Octavian portico, grove of the Caesars across the Tiber.
App. 3. He restored the Capitoline temple and eighty-two sacred shrines, the theatre of Pompey, aqueducts, Flaminian Way.
App. 4. Expenses supplied for theatrical shows and gladiatorial games and for athletes and hunting shows and the mock sea fight, and money given to colonies, municipalities, and towns destroyed by earthquake or by fire, or individually to friends and senators, whose census qualification he topped up: too many to count.
32. Mendîlerin şahları Aryobarzen, Ardoka, Ardost şahlar Partorum Pratreş oğlu Orodes ve bunlardan maʻâda Meydîlerin şehinşâhları Kuvadres’in oğlu Kuratraş, İngiliz padişahının evladı sair şahlar karındaşlarını evlâdlarını torunlarını irsâl eylediler. -Haylice Kırılmış- Değil Cenk ile feth olan milletler ela kendi evlâd ve karındaşlarını Roma’ya götürüp dostluk niyaz eden milletler tanıyıp anladılar Roma devletini ve İtalya ahâlîsinin emniyet ve kudretini. Benim zamanımda bundan akdem bir defʻa bunlar ile sefâret bâ dostluk eseri yok idi. Romalıların.. -Haylice kırık- (Medler’in kralı Ariobarzanes, Ardoka (?), Artaxares, Parth kralı Phraates oğlu Orodes ve bunlardan başka Meydîlerin en büyük hükümdarları Kuvadres’in oğlu Kuratraş, Britanların kralının oğlu ve diğer krallar kardeşlerini çocuklarını, torunlarını bana gönderdiler. -çok kırılmış- Bunu savaş neticesinde fethedildiklerinden değil, bu milletlerin kendi çocuk ve kardeşlerini Roma’ya götürüp dostluğumu kazanmak istemeleri, Roma devletinin ve halkının önemini ve gücünü anladıkları içindir. Benim zamanında, bunun öncesinde bu milletler ile dostluk ve diplomatik ilişki yoktu. Romalılar’ın… - epey kırık bir bölüm olduğundan okunamamıştır-).
34. Altıncı ve yedinci konsüllüğüm hengâmında çenkleri teskin eyleyüp bütün Roma hükümeti cemaʻatinin hüsn-i rızası ve isteği ile bana teslim etmiş oldukları Repoplik hükûmetlerini ben de hüsn-i rızam ile Roma Cemʻiyetine ve senato ricâllerine teslim eyledim. Bu sebebden dolayı Augusto, yani saadetli çağrıldım. Ve defneler ile çelenk sundular ve bunun üzerine benim kapımın önüne fındık yaprağından Korona Çıvığa isminde taç konulmuş idi. Şehirleri hıfz ettiğim için benim adaletime merhametime faziletime terahhümüma şâhid olsun deyu senato ve Roma cemaatinin emriyle divana altın kalkan konuldu. Ben gerçi izzet tarafından âlemden üstün idiysem de hükmüm arkadaşlarım ile müsâvî idi. (Altıncı ve yedinci konsüllüğümde savaşları bastırdıktan sonra Roma hükümeti halkının rızası ve isteğiyle bana vermiş oldukları Cumhuriyet yönetimini ben de kendi rızamla Roma halkına ve Senato’ya devrettim. Bu sebepten dolayı, Augustus, yani üstün, yüce olarak adlandırıldım. Ve defneden çelenk sundular ve kapımın üzerine Corona Civica adında taç konuldu. Şehirleri koruduğum için, benim adaletime, merhametime, erdemliliğime, merhametime işaret etmesi için Senato ve Roma halkı tarafından Senato yapısına altın kalkan konuldu. Ben saygınlık bakımından herkesten üstünsem de yetkim arkadaşlarımla eşitti).
35. Ben on üçüncü defʻa konsolos olduğumda senatorlar ve beyzade takımları ve Roma cemaati bana vatanın pederi tesmiye ettiler ve bu lügat kendi hanelerimin üzerinde oyulsun diye emr ettiler. Senato’nun emriyle dört atlı fayton ile oyulan resimlerimin altına duvara, amfi tiyatro temâşâgâhında Foru Agusto denilen mahalde bunları yazdım yetmiş altı yaşımda (kendi takriri burada tamam). (On üçüncü kez konsül olduğumda Senatörler, beyzadeler ve Roma halkı bana vatanın babası adını verdiler ve bu ünvanı kendi hanelerim üzerine kazınması için karar aldılar. Senato emriyle dört atlı fayton (savaş arabası) ile yontulan tasvirlerimin altına, duvara, amphitiyatro seyir yerindeki Augustus Forumu’na bunları yazdım ve yetmiş altı yaşındaydım. -kendi ağzından, burada sonlanmıştır-).
EK 1. Devletin hazinesine Roma cemeatine fakir fukaraya sultanlara verdiği, -yedi noktalar kırık- bin? dinar oldu, yeniden cedîdlendirdi. (Devlet hazinesine ve Roma halkına, fakirlere (pleblere) sultanlara verdiği, -yedi noktalar kırık kısım- bin (?) dinar oldu, yeniledi).
EK 2. Martlık, Yoveys’in yıldırım çakan Aramast’ın? fütûhât Allahı Feretris’in, Apollo’nun Yulyo Allahın, Kuiriniyo’nun, Minerva’nın, Cunone’nin, azâdlık Allahlarımın Yunyo’nun yaptı. Penati, Yuron (…) Allahların Luperkal Akileyan mihrâblarını sair puthâne anfitiyatro nezdinde Kalçidikyo ile Foru Akusdo, bazilikayı Yulyus’u, Marçello tiyatrosunu, Tiber Nehri etrafında Famakya (?) gemilerinin çenk oyunu mahalini, Çezâr’ın ormanını, Plaçyo (?) Divanhânesini. Mars, Yıldırım çakan Iuppiter Tonans, Aramast, Zaferler Tanrısı Iuppiter Feretrius, Apollon, Iulius Tanrısı, Quirinus, Minerva, Iuno, Özgürlük Tanrılarımın, Yunyo için (tapınaklar) yaptı. Penatlar, Iuventatis (…) Tanrılarını, Luperkal, Akileyan sunaklarını ve diğer tapınak, amphitiyatro yanında Kalçidikyo ile Augustus Forumu, Iulius Bazilikası, Marcellus Tiyatrosu, Tiber Nehri etrafında Famakya (?) donanma gemilerinin savaş oyunları mahali, Caesarlar Ormanı’nı Plaçyo (?) Divanhanesini (yaptırdı).
EK 3. Flaminya Çeriko’ya yakın olan Kampidolyo Yolu vesair azîz Allah hanelerini tamîr ve binâ eyledi ki seksen iki adettir. Pompey tiyatrosunu, iki su yollarını Flaminya caddesini yaptı. (Flaminius Çeriko’ya yakın Capitolium yolu ve seksen iki adet diğer aziz Tanrı tapınaklarını tamir ve inşa ettirdi).
EK 4 Oyunu donanma, matrakçı pehlivan masarıf ve bahşişler, deniz çenkleri, Afrika emirleri bölüklere olan masraf ve bahşişler. Yangın zelzele ve İtalya’nın sair eyâlet-i tezyinatları masarıfı ayrıca dostlara senatorlara ihsânlar bu hülasa gösterir ki ve bu günü beyân eder ki bu sarf olan akçe gayet büyük bir masarıfdır. (Donanma oyunlarına, gladyatör oyunlarına, deniz savaşlarına, Afrika emirleri bölüklere harcamalar (yaptı). İtalya’da ve diğer eyaletlerde yangın, deprem (ile zarar gören yerlerin ihyası) masrafları. Ayrıca dostlara, senatörlere yaptığı yardımlar göstermektedir ki bunlar için harcanan para gayet büyük bir masraftır).